مقدمه‌ای بر ایمنی در برابر آتش

ایمنی در برابر آتش‌ سوزی یکی از حیاتی‌ ترین ارکان حفظ جان انسان‌ها و صیانت از دارایی‌ها در محیط‌های کاری و فضاهای عمومی است. اغلب حریق‌ها قابل پیشگیری هستند و با رعایت اصول اولیه و اقدامات پیشگیرانه، می‌توان از بروز خسارات جبران‌ ناپذیر جلوگیری کرد.

آتش چگونه شکل می‌گیرد؟
آتش نتیجه ترکیب سه عنصر است که به آن مثلث آتش می‌گویند. برای ایمن ماندن، باید مانع رسیدن این سه ضلع به یکدیگر شوید:
1. سوخت: کاغذ، پلاستیک، روغن، چوب و مبلمان

2. حرارت: جرقه‌های الکتریکی، شعله مستقیم، سیگار و حرارت دستگاه‌ها

3. اکسیژن: موجود در هوای پیرامون

حذف هر یک از این سه عامل می‌تواند از شکل‌گیری آتش جلوگیری کند. به همین دلیل شناخت و کنترل این عوامل نقش کلیدی در ایمنی دارد.

شناسایی مخاطرات و ارزیابی ریسک حریق

پیشگیری موثر بدون شناخت دقیق خطرات امکان‌پذیر نیست. مدیریت مجموعه موظف است با نگاهی دقیق، موارد زیر را در محیط کار پایش کند:
۱. چه چیزهایی می‌سوزند؟ (شناسایی مواد قابل‌اشتعال)

2. چه چیزهایی باعث شروع آتش می‌شوند؟ (شناسایی منابع حرارتی)

3. چه کسانی در خطر هستند؟ (ارزیابی وضعیت ایمنی افراد حاضر در ساختمان)

نکته: ارزیابی ریسک یک موضوع ثابت و همیشگی نیست. هر وقت در محیط کار تغییری ایجاد شود، مثلا دستگاه جدید وارد شود یا تعداد کارکنان کم‌ و زیاد شود، باید دوباره ارزیابی ریسک انجام شود تا مطمئن شویم روش‌های ایمنی هنوز درست و مؤثر هستند.

اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از آتش‌ سوزی
برای کاهش احتمال بروز آتش‌ سوزی، رعایت نکات زیر ضروری است:

• دور نگه داشتن منابع حرارتی از مواد قابل‌ اشتعال.
مواد قابل‌ اشتعال (کاغذ، پلاستیک، روغن) را از کانون‌های گرما دور کنید.

• استفاده ایمن از وسایل گرمایشی و اطمینان از ثابت بودن آن‌ها.
وسایل گرمایشی را در جای خود محکم کنید و از سلامت اتصالات آن‌ها مطمئن شوید.

• نگهداری صحیح تجهیزات الکتریکی
تجهیزات برقی را به‌ درستی نگهداری کنید و از استفاده بیش از حد از چند راهی‌ها بپرهیزید.

• رعایت نظافت و جلوگیری از انباشته شدن زباله و مواد قابل‌ سوختن.

اجازه ندهید زباله و مواد اضافی در گوشه و کنار ساختمان انباشته شوند.
این اقدامات ساده می‌توانند نقش مؤثری در پیشگیری از حوادث جدی ایفا کنند.

حفاظت از افراد در زمان وقوع آتش
در شرایط اضطراری حتی با سخت‌ گیرانه‌ترین تدابیر پیشگیرانه، آمادگی برای مقابله با حریق یک ضرورت غیر قابل‌ انکار است. ارکان اصلی حفاظت از افراد شامل موارد زیر است:

• نصب سیستم‌های اعلام حریق مانند دتکتور دود و آژیر.
تجهیز ساختمان به سامانه‎‌های هوشمند اعلام حریق (دتکتورهای دود، حرارت و آژیرهای خطر) جهت اطلاع‌ رسانی سریع در لحظات اولیه.

• دسترسی به تجهیزات مناسب اطفای حریق.
فراهم کردن کپسول‌های آتش‌سوزی متناسب با محیط و حصول اطمینان از شارژ و آماده‌ به‌ کار بودن آن‌ها.

• مشخص و باز بودن مسیرهای خروج اضطراری در تمام مواقع.
تعیین مسیرهای خروج امن، نصب تابلوهای راهنما و اطمینان از باز بودن همیشگی خروجی‌ها (بدون هیچ‌ گونه مانع فیزیکی).

• آموزش کارکنان در زمینه نحوه واکنش در شرایط آتش‌سوزی و انجام مانورهای دوره‌ای.
برگزاری دوره‌های آموزشی عملی و اجرای مانورهای دوره‌ای برای نهادینه‌سازی واکنش‌های صحیح و سریع در میان کارکنان. آموزش و آمادگی افراد می‌تواند به‌دذطور قابل توجهی از تلفات جانی جلوگیری کند.

الزامات قانونی و جمع‌بندی نهایی

مطابق با قوانین و استانداردهای ملی و بین‌ المللی، مسئولیت نهایی ایمنی در برابر حریق بر عهده کارفرمایان و صاحبان اماکن است. نهادهای نظارتی با هدف صیانت از حقوق شهروندی، بر اجرای این قوانین نظارت جدی دارند و هر گونه کوتاهی در این زمینه، تبعات قانونی جبران‌ ناپذیری به همراه خواهد داشت.

در نهایت، باید به خاطر داشت که ایمنی در برابر آتش یک مسئولیت مشترک است. پیشگیری از حوادث و کاهش خسارات جانی و مالی، تنها با ترکیب تجهیزات مدرن، برنامه‌ریزی دقیق و آموزش مستمر کارکنان میسر می‌شود. محیط امن، محیطی است که در آن هر فرد می‌داند چگونه از بروز خطر جلوگیری کند و در لحظه بحران، درست‌ترین واکنش را نشان دهد.

منبع

https://www.hse.gov.uk/fireandexplosion/fire-safety.htm